نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مینا محسن زاده ¹
• علیرضا محمدی ²
• حسین نظم فر ³

¹ دانشجوی دکترای دانشگاه محقق اردبیلی

² استاد گروه آموزشی جغرافیا و برنامه ریزی شهری -دانشکده علوم اجتماعی - دانشگاه محقق اردبیلی - شهر اردبیل - کشور ایران

³ استادگروه اموزشی جغرافیا و برنامه ریزی شهری -دانشگده علوم اجتماعی - دانشگاه محقق اردبیلی - شهر اردبیل- کشور ایران

چکیده

در سالهای اخیر احداث پایگاه‌های پشتیبانی مدیریت بحران در دستور کار سازمان مدیریت بحران شهر تبریز قرار گرفته است. یکی از موارد قابل توجه قبل از احداث این پایگاه‌ها مطالعه، بررسی و انتخاب مکان جغرافیایی مناسب برای استقرار این نوع کاربری است.
در این پژوهش مکان‌یابی بهینه پایگاه‌های چند منظوره مدیریت بحران در مناطق 4 و 10 شهرداری تبریز مورد مطالعه قرار گرفته است. در مرحله نخست به شناسایی و بررسی عوامل موثر بر مکان‌گزینی پایگاه‌ها، پرداخته شد. پس از گرد آوری و آماده سازی لایه‌‌ها، نقشه‌های رستری تهیه گردید و سپس وزن دهی به پارامترها با استفاده از فرآیند AHP در نرم افزار Expertchoice انجام گرفت. در مرحله بعد لایه‌های اطلاعاتی بر مبنای مدل‌ Fuzzy با یکدیگر تلفیق و در نهایت از ترکیب نتایج حاصل از این مرحله گزینه‌هایی به عنوان مکان مطلوب، معرفی شدند و با توجه به قابلیت سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در حل مسائل پیچیده شهری و سهولت در تحلیل و آنالیز‌های مکانی، از توانایی‌های این سیستم جهت آماده سازی، تلفیق و تحلیل لایه‌ها بهره گرفته شده است. که نتایج استراج شده این پژوهش، بخش جنوبی منطقه چهار به عنوان گزینه برتر تعیین شد که دارای فضاهای شهری مناسب از قبیل فضاهای سبز، آموزشی، ورزشی و... می باشد و شرایط دسترسی مناسبی دارند که دارای اولویت بیشتری برای استقرار این پایگاه می باشد، و بهترین مکان ها جهت مکان گزینی این پایگاه، مربوط به پارک های امیر کبیر، آنا، توحید ارزیابی شده است.

تازه های تحقیق

در تحقیق حاضر به منظور مکان­گزینی بهینه پایگاه­های چند منظوره مدیریت بحران از مدل­های AHP و مدل فازی استفاده گردید. نتایج حاصله به شرح ذیل است:                   

- به منظور مکان­یابی پایگاه­های چند منظوره مدیریت بحران در مناطق چهار و ده تبریز، ابتدا شاخص­ها و عوامل تاثیر گذار بر مکانیابی اعم از معیارها و زیر معیارها تعیین شد. سپس با بهره­گیری از قابلیت­های فرایند تحلیل سلسله مراتبی بر اساس هفت معیار و یازده زیر معیار مربوط به این معیارها، الگویی طرح ریزی و پس از تجزیه و تحلیل معیارهای اثر گذار در فرایند سلسله مراتبی، در ماتریس دودوئی مقایسه­ای وزن­های نهایی به دست آمده و حاصل مدل AHP  مطابق شکل 5 با لحاظ نمودن محدودیت­ها صورتی نسبتاً منطقی و صحیح­تری به خود گرفت و در ابزار تحلیل مکانی (GIS  ) از طریق همپوشانی این لایه­ها، مناطق پیشنهادی با درجه بسیار مطلوب، مطلوب، نسبتاً مطلوب، نامطلوب و بسیار نامطلوب استخراج گردید و مناطقی که بیشترین قابلیت را در احداث پایگاه­ها داشتند مورد شناسایی واقع شدند.

- نقشه حاصله از عملیات جمع جبری فازی بین لایه‌ها در شکل 6، مناطق بیشتری را به عنوان مکان­های با ارزش غیر از صفر نشان می دهد. زیرا در این روش نقش پیکسل­های صفر در مواجهه با پیکسل‌های غیر صفر خنثی می شود. حاصل جمع ارزش پیکسل­ها مقدار عددی پیکسل نهایی است، مکان­هایی که ارزشی غیر از صفر دارند، در نقشه خروجی با امتیاز بالاتری نمایش داده شده اند.

- بهترین مکان­ها برای پایگاه­های چند منظوره در جنوبی­ترین قسمت منطقه چهار با مساحتی حدود 30 هکتار قرار گرفته است .

- هر دو مدل تایید می­نمایند قسمت­های جنوبی منطقه چهار بهترین وضعیت و مناطق شمالی بدترین وضعیت را برای در نظر گرفتن چنین خدماتی دارا می باشد.

- نزدیکی منطقه انتخاب شده به پارک­های امیر کبیر، آنا، توحید سبب می شود تا در حال حاضر از امکانات این پارک­ها برای ایجاد پایگاه­های چند منظوره استفاده گردد.

- در وضعیت مطلوب علیرغم اینکه 21 محدوده معرفی شده اما با در نظر گرفتن مساحت مناسب ( بالای 2000 متر مربع ) 11 گزینه با مساحتی که در جدول 6 آمده بود بهترین حالت برای ایجاد پایگاه‌های چند منظوره را دارا می باشد، و با برداشت­های میدانی مکان­های مناسب که در شکل10 نمایش داده شد مکان­هایی نهایی برای احداث پایگاه­های چند منظوره مدیریت بحران می باشد. در این پژوهش با توجه با 7 معیار و 11 زیر معیار متنوع به مکان­یابی بهینه برای پایگاه چند منظوره مدیریت بحران زده شد نتایج این مطالعه نشان می­دهد نقاطی از شهر که دارای فضاهای باز کافی و در عین حال سازگار با کاربری­های اطراف می­باشد، دارای پتانسیل نسبتاً  بهتری برای استقرار پایگاه­ها هستند. در مقابل مناطق ده به جهت نزدیکی به خط گسل ، آسیب پذیری نسبتاً بالا، کاربری­های مختلط و عدم فضای کافی و دارای ارزش برنامه‌ریزی، دارای کم­ترین قابلیت ممکن برای برنامه‌ریزی پایگاه چند منظوره می­باشند. با توجه به نتایج اخراج شده از پژوهش نقاطی از منطقه چهار که دارای فضاهای شهری مناسب از قبیل فضاهای سبز، آموزشی، ورزشی و ..... می باشد و شرایط دسترسی مناسب­تری دارند دارای اولویت بیشتری برای استقرار این پایگاه­ها می باشد، و بهترین مکان­ها جهت مکان­گزینی این پایگاه، مربوط به پارک­های امیر کبیر، آنا و توحید نواحی اطراف میدان جهاد به طرف 22 بهمن و چند نقطه دیگر ارزیابی شده است. در صورتی­که در حال حاضر سالن چند منظوره ستارخان در منطقه 10 شهرداری تبریز که در ثقه الاسلام شمالی، خیابان ستارخان نرسیده به خیابان شهید اصمعی با پیشرفت فیزیکی 50 درصدی در حال اجرا می­باشد. این سالن با مساحت بالغ بر 1000 متر مربع با کاربری ورزشی و مدیریت بحران است که از نظر شاخص­های تحقیق حاضر علمی نمی­باشد.

- در صورت دسترسی به بانک اطلاعاتی مکانی مربوط به کل شهر پیشنهاد می­شود که انتخاب مکان­های بهینه در فرایند مکان­گزینی پایگاه­های چند منظوره شهر تبریز، بدون در نظر گرفتن مرز مناطق شهرداری و برای کل محدوده شهر بررسی شود. زیرا در غیر این صورت، تعیین مکان­های مطلوب در هر منطقه جهت استقرار پایگاه­ها بدون توجه به مناطق مجاور انجام شده و این مساله موجب عدم توزیع و پراکندگی صحیح پایگاه­ها در کل شهر می­شود.

کلیدواژه‌ها

• مکان یابی
• پایگاههای چند منظوره مدیریت بحران
• سیستم اطلاعات جغرافیایی
• فرآیند تحلیل سلسله مراتبی
• مدل فازی
• مناطق 4 و 10 تبریز

موضوعات

• جغرافیا و برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Optimum location of multi-purpose crisis management platforms using geographical information system, case study of regions 4 and 10 of Tabriz Municipality

نویسندگان [English]

• mina mohsenzadeh ¹
• alireza mohammadi ²
• hosin nazmfar ³

¹ shahrdari

² Teaching Department of Geography and Urban Planning - Faculty of Social Sciences - Mohaghegh Ardabili University - Ardabil - Iran

³ Teaching Department of Geography and Urban Planning - Faculty of Social Sciences - Mohaghegh Ardabili University - Ardabil - Iran

چکیده [English]

on the agenda of crisis management of Tabriz. One of the things to consider before constructing these databases is study and select a suitable location for the establishment of this type of use.In this study, a multi-location site of crisis management has been studied in Regions 4 and 10 of Tabriz Municipality. In the first instance, was paid to identify and analyze factors influencing site's Site selection. Raster maps were obtained after collection and preparation of the layers, and then weighting parameters was performed using the AHP in software Expertchoice. Next, the information layer, integrated with each other, based on fuzzy models, and finally combining the results of this stage, the options as desired location, were introduced, among their southern part of the four, was identified as the preferred option. Due to the geographic information system, in solving complex urban issues, and facilitate spatial analysis, has been applied, from ability of this system to prepare, integrate and analyze of layers.as a result of this extraction,bakhsh,south of the 4 region,has the address of a garden, which indicates the appointment of a suitable monthly residential property,such as sabz, amuzshi, warzahi, and … appropriate domestic policies and conditions this is priority to buy for the stability of this water.i am going to the place of my neighbourhood,and iam connected to it, park Hai Amir Kabir.

کلیدواژه‌ها [English]

• location
• Multipurpose crisis management databases
• geographical information system
• Hierarchical analysis process
• fuzzy model
• Areas 4 and 10 of Tabriz