نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محمدحسین رضائی مقدم ¹
• توحید رحیم پور ²
• مهدی هیکلی ³

¹ گروه ژئومورفولوژی دانشگاه تبریز و انجمن مخاطره شناسی ایران

² پژوهشگر پسادکتری، گروه ژئومورفولوژی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

³ کارشناس ارشد ژئومورفولوژی، گروه ژئومورفولوژی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز،

چکیده

هدف پژوهش حاضر ارزیابی عوامل مؤثر بر پتانسیل خطر وقوع سیلاب به‌منظور برنامه‌ریزی مناسب برای توسعه فعالیت‌های عمرانی در حوضه آبریز تاجیار، واقع در شهرستان سراب است. در این مطالعه از مجموعه‌ای از معیارهای مؤثر بر خطر سیلاب شامل لیتولوژی، کاربری اراضی، شاخص پوشش گیاهی (NDVI)، شیب، انحنای زمین، ارتفاع، فاصله از آبراهه اصلی، تراکم زهکشی، شاخص رطوبت توپوگرافی (TWI)، شاخص قدرت آبراهه (SPI) و میزان بارندگی استفاده شد. داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای ArcGIS و ENVI تحلیل و نقشه‌های معیارها تهیه گردید. برای اولویت‌بندی عوامل از مدل MACBETH و برای استانداردسازی معیارها از تابع Reclassify استفاده شد. همچنین جهت ترکیب و همپوشانی معیارها تابع Weight Sum به کار گرفته شد و بر اساس نتایج، پهنه‌بندی خطر وقوع سیلاب در حوضه آبریز تاجیار تعیین گردید. نتایج حاصل از مدل MACBETH نشان داد که «فاصله از رودخانه» با ارزش 52/20، بیشترین تأثیر را در بروز خطر سیلاب دارد. بر پایه نقشه پهنه‌بندی خطر، حدود 70/38 درصد از کل مساحت محدوده مورد مطالعه در پهنه‌های خطر خیلی زیاد و زیاد قرار گرفته، 35/21 درصد در پهنه متوسط و 93/38 درصد در پهنه‌های کم و خیلی کم واقع شده است. بررسی‌های مربوط به توسعه فعالیت‌های عمرانی نشان می‌دهد که مناطق جنوبی حوضه برای انجام طرح‌های عمرانی نامناسب بوده، در حالی‌که مناطق شمالی از نظر پایداری و ایمنی برای چنین فعالیت‌هایی مناسب‌تر هستند.

کلیدواژه‌ها

• پهنه‌بندی سیلاب
• مدل MACBETH
• سیستم اطلاعات جغرافیایی
• حوضه آبریز تاجیار

موضوعات

• ژئومورفولوژی

عنوان مقاله [English]

Assessment of Factors Influencing Flood Hazard Potential for Planning Civil Development Activities Using the MACBETH Model and GIS

نویسندگان [English]

• Mohammad Hossein Rezaei Moghaddam ¹
• Tohid Rahimpour ²
• Mehdi Heykali ³

¹ Dept. of Geomorphology University of Tabriz and Iranian Hazardology Association

² Postdoctoral Researcher. Department of Geomorphology, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz. Tabriz, Iran

³ Department of Geomorphology, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz. Tabriz, Iran.

چکیده [English]

The purpose of the present study is to evaluate the effective factors in the flood hazard potential in order to plan for the development of construction activities in the Tajyar basin of Sarab city. For this purpose, among the effective criteria in the hazard of flooding include lithology, land use, NDVI, slope, curvature, topography (height), distance from the river, drainage density, topographic wetness index (TWI), Stream power index (SPI) and rainfall were used. ArcGIS and ENVI software were used to analyze and prepare the criteria map. The MACBETH model was used for prioritization and the Reclassify function was used for standardizing the criteria. Weight Sum function was tested to overlap the criteria. Finally, flood hazard zoning was selected in the Tajyar basin area. The results of the MACBETH model showed that the most effective criterion for flood hazard is the distance from the river with a value of 20.52. The results of the flood hazard zoning map in the Tajyar basin area showed that about 38.70% of the total area of the studied area is in the very high and high hazard zone, and about 21.35% is in the medium zone and 38.93% of it is in the low and very low area. The results for the development of construction activities in the studied area showed that the southern parts were unsuitable areas for any construction activity and the northern parts were suitable areas in the Tajyar basin.

کلیدواژه‌ها [English]

• Flood zoning
• MACBETH model
• GIS
• Tajyar basin