نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• اکبر رحیمی ¹
• علیرضا امیدپور ²
• پریا کریم زاده ²

¹ دانشیار گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز

² دانشگاه تبریز

چکیده

یکی از موضوعات اساسی در برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، توجه به عدالت فضایی در توزیع خدمات و امکانات شهری است؛ زیرا نابرابری در دسترسی می‌تواند موجب کاهش کیفیت زندگی، افزایش شکاف‌های اجتماعی و تشدید مشکلات حاشیه‌نشینی شود.
روش پژوهش: روش تحقیق از نوع کاربردی و توصیفی–تحلیلی بوده و با بهره‌گیری از داده‌های ثانویه و تحلیل‌های مکانی انجام شد. در گام نخست، نقشه‌های پایه شامل کاربری زمین، شبکه معابر، پراکنش خدمات شهری و داده‌های جمعیتی محلات گردآوری و در محیط GIS پردازش شدند. برای کمی‌سازی سطح دسترسی، شاخص میانگین وزنی (WAI) محاسبه گردید.در ادامه، دو سناریوی بهبود شامل ایجاد مراکز خدماتی جدید در نواحی کم برخوردار و باز توزیع بهینه خدمات موجود طراحی و نتایج آن‌ها با وضعیت فعلی مقایسه شد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد که هرچند میانگین سطح دسترسی در منطقه نسبتاً مناسب است، اما توزیع خدمات عادلانه نیست و برخی محلات، به‌ویژه نواحی شمالی و پیرامونی، کمترین میزان دسترسی را دارند. شاخص WAI در وضع موجود ۳.۷۱ محاسبه شد. اجرای سناریوی اول شاخص را به ۴.۰۱ و سناریوی دوم آن را به ۳.۹۱ افزایش داد. این امر بیانگر تأثیرگذاری بیشتر توسعه مراکز خدماتی جدید در مناطق کم‌برخوردار است.
نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر بر لزوم اتخاذ سیاست‌های عدالت‌محور در برنامه‌ریزی شهری تأکید دارد و نشان می‌دهد جانمایی هوشمندانه خدمات در محلات کم برخوردار می‌تواند کیفیت زندگی شهروندان را ارتقا داده و زمینه توسعه پایدار شهری را فراهم کند. یافته‌ها می‌توانند مبنایی برای تصمیم‌گیری سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان شهری جهت بهبود عدالت فضایی و توزیع متوازن خدمات در شهرهای مشابه باشند.

کلیدواژه‌ها

• عدالت فضایی'
• ' خدمات شهری'
• ' شاخص میانگین وزنی'
• ' سیستم اطلاعات جغرافیایی

موضوعات

• جغرافیا و برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Evaluating spatial justice in the distribution of urban services using the WAI model and spatial scenario building (case study of Tabriz Region 4)

نویسندگان [English]

• Akbar Rahimi ¹
• Akbar Rahimi ²
• Parya Karimzadeh ²

¹ Associate Professor, Ph.D., Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, Tabriz University

² University of Tabriz

چکیده [English]

Objective: Spatial justice in the distribution of urban services is a key issue in urban planning and management, as inequalities in access can reduce quality of life, widen social gaps, and intensify marginalization. Accordingly, this study aims to assess the level of spatial justice in access to urban services in District 4 of Tabriz. Previous studies in this district lacked scenario-based analyses of spatial justice, and this research attempts to fill this gap.
Methods: This applied, descriptive–analytical study used secondary data and GIS-based spatial analysis. Base maps of land use, road networks, urban services, and population data were processed, and the Weighted Average Index (WAI) was calculated. Two improvement scenarios-adding new service centers and optimizing existing services -were compared with the current situation
Results: The study found that service distribution in District 4 is unbalanced, with northern and peripheral neighborhoods underserved. The Weighted Average Index improved from 3.71 to 4.01 with new service centers and to 3.91 with redistribution, showing that adding new centers has a greater impact on spatial justice.
Conclusions: The study highlights the need for justice-oriented policies in urban planning and demonstrates that the strategic location of services in underserved neighborhoods can enhance residents’ quality of life and support sustainable urban development. The results provide a practical basis for policymakers and urban planners seeking to improve spatial justice and ensure a balanced distribution of services in similar urban contexts.

کلیدواژه‌ها [English]

• Spatial Justice'
• 'Urban Services'
• 'Weighted Average Index'
• 'Geographical Information System