نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• فاطمه مقدم دیزج هریک ¹
• بختیار فیضی زاده ²

¹ دانشگاه ارومیه

² گروه سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

امروزه فرسایش خاک به عنوان یکی از بزرگترین مشکلات زیست‌محیطی و اجتماعی-اقتصادی معاصر شناخته شده است؛ زیرا بر کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و اقتصاد اجتماعی تأثیر میگذارد. بنابراین هدف تحقیق حاضر، پهنه‌بندی حوضه شهرستان خوی می‌باشد. بدین منظور ابتدا با استفاده از تصاویر لندست و تکنیک طبقه-بندی شی‌گرا استخراج شد و به کلاس‌های (اراضی کشاورزی و باغی، اراضی شوره زار، اراضی مسکونی، اراضی مراتع و بایر و برون زدهای سنگی طبقه‌بندی شدند. در مرحله بعد، با شناسایی عوامل موثر در فرسایش خاک منطقه و تهیه لایه‌های اطلاعاتی هر معیار در GIS، استاتداردسازی لایه‌ها با استفاده از تابع عضویت فازی، روش رتبه‌دهی و وزن‌دهی معیارها با استفاده از روش کرتیک و روش ANP با استفاده از نرم افزار سوپردسیژن و مدل‌سازی نهایی با استفاده از روش تحلیل چندمعیاره ANP انجام شد. سپس تحلیل حساسیت معیارها با استفاده از داده‌های‌آموزشی انجام شد. سپس با اعمال مراحل مختلف مدل بر روی نقشه‌ها ، نقشه پهنه‌بندی فرسایش حوضه منطقه در 4طبقه با فرسایش بسیار زیاد تا فرسایش بسیار کم، استخراج گردید. روش فرایند تحلیل ANP بیشترین وزن را به معیار ششم (فاصله از آبراهه) و کمترین وزن را به معیار دوم (مدل رقومی ارتفاع) تخصیص داده است. با توجه به نتایج حاصله و نقشه مدل‌سازی فرسایش، معیارهای فاصله از رودخانه، کاربری اراضی و شیب، به ترتیب با مقادیر وزنی 0.271، 0.25 و 0.197، بیشترین مقدار وزنی رو دریافت کردند.

کلیدواژه‌ها

• فرسایش خاک
• تخریب اراضی
• تحلیل چند معیاره
• شهرستان خوی

موضوعات

• سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی

عنوان مقاله [English]

Soil degradation mapping using a GIS based multi-criteria decision- analysis in Khoy County

نویسندگان [English]

• fateme moghaddam dizaj herik ¹
• Bakhtiar Feizizadeh ²

¹ urmia university

² Department of Remote Sensing and GIS, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran

چکیده [English]

Nowadays, soil erosion is recognized as one of the greatest contemporary environmental and socio-economic problems because its significant agriculture, natural resources, the environment, and the social economy. The aim of this study is to zone the soil erosion risk in Khoy County. For this purpose, a land use map was first obtained using Landsat images and object-oriented classification techniques. In doing so, they were classified into respective classes including: agricultural lands, gardens and pastures, saline lands, residential lands, mountainous and barren lands, and weak vegetation cover. The next stage carried out, by identifying the factors affecting soil erosion in the region and preparing information of each factor in GIS environment. the standardization of the factors was carried out using the fuzzy membership function, the ranking method, and the weighting of the criteria using the ANP method using Super Decision software. the final modeling was done using the ANP multi-criteria analysis method. In the next step, the sensitivity analysis of the criteria was applied using training data. Then, by applying different stages of the model on the maps based on the GIS aggregation functions, the soil erosion sensitivity map of the area was developed in 4 classes with very high erosion to low erosion. The ANP analysis process method assigned the highest weight to the sixth criterion (distance from the watercourse) and the lowest weight to the second criterion (digital elevation model). According to the results and the erosion modelling map, the criteria of distance from the river, land use, and slope received the highest weight with weight values of 0.271, 0.25, and 0.197, respectively. It is observed that the largest area obtained from soil erosion modelling is related to the medium erosion class, which almost includes the classes of barren and mountains, pastures and some agricultural and garden lands. Considering the results obtained and the area of the very high and high erosion classes, it can be stated that, the Khoy County area has a very high potential in terms of environmental conditions in the region, including the abundance of waterways (the main river is the Qaturchay or Aland), as well as land uses in terms of erosion.

کلیدواژه‌ها [English]

• Soil erosion
• land degradation
• multi-criteria analysis
• Khoy County