نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• غلامرضا مختاری اصل ¹
• محمدتقی معصومی ²
• رسول صمدزاده ³

¹ دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل،

² گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران

³ دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل، اردبیل، ایران،

چکیده

هدف: این تحقیق با هدف تحلیل و ارزیابی برخورداری محلات شهر اردبیل از خدمات آموزشی انجام یافته است.
روش پژوهش: روش تحقیق آن از نوع توصیفی – تحلیلی می‌باشد.
نتایج: برای تحلیل و ارزیابی برخورداری محلات، ابتدا هفت شاخص در حوزه آموزشی مورد استفاده قرار گرفته و اطلاعات مربوط به آنها از ادارات کل آموزش و پرورش اردبیل و نوسازی مدارس اردبیل اخذ گردیده و در مواردی داده‌های جمع‌آوری شده با پایگاه داده‌ OSM به روز شده است. برای انجام تحلیل از تکنیک کریتیک برای وزن‌دهی و برای تجزیه و تحلیل داده‌ها نیز از مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره راه‌حل مصالحه ترکیبی که به مدل کوکوسو معروف است، استفاده شده است. برای تهیه و تحلیل نقشه‌ها نیز از نرم‌افزار ArcGIS استفاده گردید.
نتیجه‌گیری: نتیجه به دست آمده نشان داد که در شهر اردبیل نوعی بی عدالتی در بین 5 منطقه و 51 محله موجود در شهر وجود دارد. به‌ طوری‌ که منطقه 1 دارای وضعیت مطلوبی در بین مناطق بوده و از میان 11 محله موجود در این منطقه 6 محله در وضعیت خیلی برخوردار قرار دارد. همچنین مناطق 3 و 4 شهرداری، فاقد محله خیلی برخوردار از امکانات بوده اند و 62 درصد جمعیت منطقه 4 تحت پوشش وضعیت خیلی محروم و محروم قرار دارد. با این وجود در بین مناطق شهرداری نیز منطقه 5 شهرداری دارای 4 محله در وضعیت خیلی محروم از برخورداری از امکانات می باشد که شرایط مطلوبی ندارد.

تازه های تحقیق

خـدمات و کاربری‌های آموزشـی از خـدمات مـورد اهمیـت و توجـه در محیط‌های شـهری اسـت که توزیـع بهینـه و متعـادل آنهـا نقـش مهمـی در ایمنـی و رفـاه شهروندان و به‌صورت کلی، ارتقای کیفیت زنـدگی شـهری دارد. هدف این تحقیق تحلیل و ارزیابی عدالت افقی در برخورداری محلات شهری شهر اردبیل از خدمات آموزشی با رویکرد تصمیم گیری چند معیاره بر مبنای روش کوکوسو و کریتیک بوده است. نتیجه بدست آمده از تحقیق نشان می دهد که عدم برخورداری و بی عدالتی افقی در میان مناطق و محلات شهر اردبیل در برخورداری از امکانات آموزشی وجود دارد. بطوریکه با بررسی نتایج بدست آمده مشخص می شود در میان 5 منطقه شهری و 51 محله موجود در میان این مناطق، منطقه 1 شهرداری که در مرکز شهر اردبیل قرار دارد در مقایسه با مناطق دیگر در وضعیت بهتری می باشد. از میان 11 محله این منطقه 6 محله در وضعیت خیلی برخوردار و برخوردار، 2 محله در وضعیت متوسط و 3 محله در وضعیت محروم و خیلی محروم قرار دارند. شاید علت برخورداری از امکانات در منطقه 1 شهرداری به دلیل در مرکز شهر بودن این منطقه است که از سالهای قبل بخصوص قبل از استان شدن که شهر رشد آنچنانی نداشته است محیطهای آموزشی در داخل مرکز شهر احداث شده اند. البته بعد از این سالها وجود این مدارس آموزشی در این منطقه خود بر معضلات شهری افزوده است و لزوم جابجایی مراکز آموزشی به نقاط دیگر کاملا لازم بنظر می رسد. در این میان منطقه 2 شهرداری نیز مانند منطقه 1 وضعیت نسبتا مطلوبی دارد، از میان 11 محله موچود در این منطقه 9 محله در وضعیت متوسط تا خیلی برخوردار قرار دارد و نزدیک به 74 درصد جمعیت این منطقه دارای پوشش امکانات آموزشی هستند. در این منطقه با وجود اینکه 6 محله جزو محلات قدیمی و در کنار هسته مرکزی شهر قرار دارند اما شهرکهای تازه تاسیسی مانند شهرک دادگستری، کشاورزی، مخابرات و شهرک کوثر نیز در حاشیه بیرونی شهر قرار دارند که براساس جمعیت و محلات موجود در این منطقه دارای امکانات آموزشی قابل قبولی هستند، بطوریکه فقط 1 محله خیلی محروم در این منطقه دیده می شود. با این وجود در میان 3 منطقه دیگر شهرداری یعنی مناطق 3، 4و 5 که دارای وضعیت پایین تری نسبت به دو منطقه قبلی هستند، منطقه 4 شهرداری کم امکانات ترین و کم برخوردارترین منطقه شهری شهر اردبیل می باشد، با بررسی نتایج مشخص گردید که 6 محله در این منطقه در وضعیت بسیار محروم و محروم می باشد که این محلات 62 درصد مردم این منطقه را پوشش می دهد. آنچه که از نتایج تحقیق می توان استنباط کرد این مساله است که در شهر اردبیل هر چقدر از مرکز شهر به بیرون شهر حرکت کنیم از امکانات آموزشی برای محلات کاسته شده است. البته این مساله فقط در منطقه 2 شهرداری در شهرک کوثر، دادگستری، کشاورزی نقض شده است. اما در محلاتی مانند کارشناسان در منطقه 3 شهرداری یا محلات حاشیه ای و سلمان آباد که در منطقه 4 شهرداری قرار دارند با توجه به ازیاد جمعیت از امکانات آموزشی در حد پایینی قرار دارد. با توجه به نتایج تحقیق می توان گفت برای توسعه بهتر در شهر قطعا نگاه مدیران و برنامه ریزان شهری باید تغییر پیدا کند تا مناطقی که در حاشیه شهر قرار دارند، از امکانات آموزشی بهره مند شوند. بطوریکه مناطق مرکزی و نزدیک به مرکز شهر اردبیل نباید برخوردار تر از محلات و شهرک های تازه تاسیسی باشد که در حاشیه و یا دور از مرکز شهر قرار دارند. 

کلیدواژه‌ها

• خدمات آموزشی
• شهر اردبیل. عدالت افقی
• کریتیک-کوکوسو

موضوعات

• جغرافیا و برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Analyzing spatial distinctions in establishing horizontal justice in terms of access to educational services using a multi-criteria decision-making approach and GIS (Case study: Ardabil city neighborhoods)

نویسندگان [English]

• gholamreza mokhtariasl ¹
• mohammadtaqi masoumi ²
• rasoul samadzadeh ³

¹ PhD student in Geography and Urban Planning, Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Ardabil Branch, Ardabil, Iran

² Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, Ardabil Branch, Islamic Azad University, Ardabil, Iran

³ Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Ardabil Branch, Ardabil, Iran

چکیده [English]

Objective: This research aims to analyze and evaluate the availability of educational services in the neighborhoods of Ardabil city.
Research Method: The research method is descriptive-analytical.
Results: To analyze and evaluate the neighborhoods' welfare, first seven indicators in the educational field were used and information about them was obtained from the Ardabil General Education and Ardabil School Renovation Departments, and in some cases, the collected data was updated with the OSM database. To perform the analysis, the critical technique was used for weighting and the mixed compromise solution multi-criteria decision-making model, known as the Kokoso model, was used for data analysis. ArcGIS software was also used to prepare and analyze the maps.
Conclusion: The result showed that there is some kind of injustice in the city of Ardabil among the 5 regions and 51 neighborhoods in the city. Region 1 has a favorable condition among the regions, and among the 11 neighborhoods in this region, 6 neighborhoods are in a very good condition. Also, regions 3 and 4 of the municipality have no neighborhoods with many facilities and 62% of the population of region 4 is covered by a very deprived and deprived situation. However, among the municipal areas, district 5 of the municipality has 4 neighborhoods in a very deprived state of facilities, which do not have favorable conditions.

کلیدواژه‌ها [English]

• Horizontal justice
• educational services
• CRITIC-COCOSO
• Ardabil city