نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محمد علی زنگنه اسدی ¹
• نجمه شفیعی ²
• رحمان زندی ³

¹ استاد گروه آب و هواشناسی و ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری

² فارغ التحصیل دکترای دانشگاه حکیم سبزواری

³ دانشیار دانشگاه اصفهان، ایران

چکیده

ژئودایورسیتی، تنوع جغرافیایی انواع مواد، اشکال و فرایندهای زمینی است که سیاره زمین را تشکیل می‌دهند. از این رو، گسترش مطالعات مرتبط با ژئودایورسیتی به خصوص در ایران که از غنای زمین شناختی و ژئومورفولوژیکی فراوانی برخوردار است، می‌تواند دریچه‌ای جدید را در زمینه شناخت پتانسیل‌های طبیعی مناطق مختلف کشور بگشاید. در واقع یکی از اهداف مؤثر و بالقوه در گردشگری، تنوع زمین‌شناختی یا ژئودایورسیتی و مهمتر از آن تنوع ژئومورفولوژیک است که به عنوان پایه‌های اصلی گردشگری در ایران می‌تواند محسوب شود. پولیه بین المللی دشت ارژن که در 60 کیلومتری جنوب غربی شیراز در زون زاگرس چین خورده قرار دارد. به دلیل دارابودن اشکال متنوع کارستی ازقبیل چشمه، دولین، لاپیه، پونور، هامس، آبشار، تنگ و دره از نظر توریستی بکر و حائز اهمیت است. روش تحقیق در این پژوهش تحلیلی و کاربردی می باشد از شاخص‌های ژئودایورسیتی در محیط نرم افزار ARCMAP، Fragstats انجام گرفت و نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که در بخش جنوبی پولیه ارژن شاخص GDI برابر 04/11 می باشد که به واسطه شرایط توپوگرافی کوهستانی و ارتفاع بیشتر، بارش فراوان تر و دمای کمتر و ازطرف دیگر وجود سازند آهک آسماری اشکال زیاد و متنوعی از کارست در این بخش توسعه یافته است و همچنین میزان شاخص های SIEI، SHEI، SHDI، SIDI، MSIDI، MSIEI به ترتیب برابر است با 56/1، 87/0، 77/0، 92/0، 47/1 و 82/0 می باشد.سبب گسترش و تنوع ژئودایورسیتی در منطقه شده است

تازه های تحقیق

نتایج حاصل از روش GDI نشان داد که تراکم گسل، تنوع بسیار بالای سازندهای زمین شناسی، در بخش جنوبی نسبت به مناطق شمالی حوضه؛ سبب گردیده است که میزان ضریب ln حدود 04/11 باشد درحالی که در بخش شمالی حوضه شاخص GDI به 4/7 کاهش یافته است و تنوع اشکال ژئودایورسیتی کم شده است.میزان شاخص های SIEI، SHEI، SHDI، SIDI، MSIDI، MSIEI به ترتیب در بخش جنوبی برابر است با 56/1، 87/0، 77/0، 92/0، 47/1 و 82/0 می باشد.و نشان می دهد که جنوب تالاب ارژن میزان تنوع بیشتر از شمال می باشد.دشت بین الملی ارژن به علت قرارگیری در مسیر جاده اصلی، در محور استان‌های فارس، بوشهر، کهگیلویه و بویراحمد امکان دسترسی ساکنان شهرهای پرجمعیت این استان‌ها را در فاصله زمانی مناسب فراهم می‌آورد. حوضه آبخیز وسیع و منطقه جنگلی پرباران بالادست این پولیه، موجب فراوانی آب شیرین و گوارای مناطق اطراف شده است، به طوری که در طول سال(بویژه در فصل بهار) از روی اغلب دیواره‌های صخره‌ای تنگ، آبشارهای زیبا سرازیر می شوند. این منطقه پرآب، از زمان‌های قدیم محل ییلاقی طوایفی از عشایر فارس بوده که به باغداری و دامداری اشتغال داشتند. درختان گردوی تنومند در باغ های این منطقه عمری طولانی دارند. بعضی از این درختان تا شعاع 10 تا 15 متری از ورود نور آفتاب به زیر درختان جلوگیری می‌کنند. راه ارتباطی آسفالته آن است. بنابراین قابلیت کاربری‌های گردشگری را نیز دارد. از آنجایی که زمین‌شناسان در طول سال‌های متمادی در پی شناخت بیشتر زمین و دسترسی به اطلاعات و رفع ابهامات آن بوده اند، از ژئودایورسیتی غافل بوده و وقت چندانی برای بررسی گوناگونی زمین نداشته اند با این حال می‌توان گفت که با بررسی جهان از منظر گوناگونی زمین شناختی می توان به شناخت و درک بهتری از منابع طبیعی زمین رسید. به رغم اهمیت تنوع زمین شناختی در ابعاد مختلف، این پدیده متاثر از فعالیت‌های انسانی درمعرض تهدید است. بنابراین نیاز به حفاظت از گوناگونی زمین شناختی احساس می شود و این مهم خود برای توسعه ژئوتوریسم ضروری است. اهداف و شیوه‌های حفاظتی باید عناصر مختلف تنوع زمین شناختی را در نظر داشته باشد و متناسب با نوع ژئوسایت برنامه‌ریزی مناسب انجام شود. مدیریت در ژئوتوریسم و فعالیت‌های تفریحی مرتبط و هم چنین ژئوپارک‌ها نیز که وابسته به نوع گوناگونی زمین شناختی است در حوضه پولیه ارژن از اهمیت زیادی برخوردار و مستلزم برنامه ریزی شایسته است.

کلیدواژه‌ها

• ژئودایورسیتی
• پولیه ارژن
• شاخص سیمپسون
• ضریب شانون
• شاخص GDI

موضوعات

• ژئومورفولوژی

عنوان مقاله [English]

Evaluation of geodiversity and land protection of Arjan International Wetlandcatchment area using GIS and Fragstase software

نویسندگان [English]

• Mohammad Ali Zanganeh Asadi ¹
• Najmeh Shafiei ²
• rahman zandi ³

¹ Hydrology and Geomorphology, Faculty of Geography and Environmental Sciences, Hakim Sabzevari University

² Hakim Sabzevari university

³ University of Isfahan, Isfahan, Iran

چکیده [English]

Geodiversity is the geographical variety of materials, forms, and terrestrial processes that make up the planet Earth. Land diversity is a basic term to determine the importance of non-living resources of nature, therefore, the expansion of studies related to geodiversity, especially in Iran, which has a lot of geological and geomorphological richness, can open a new window in the field of understanding the natural potentials of different regions of the country. One of the effective and potential goals in tourism is geological diversity or geodiversity and more importantly, geomorphological diversity, which can be considered as the main foundations of tourism in Iran. Arjan Plain, which is located 60 km southwest of Shiraz in the fold zone of the Zagros, is virgin and important from the point of view of tourism due to the presence of various karst forms such as Cheshme, Dolin, Lapieh, Punor, Hams, Cascade, Teng, and Dareh. In this research, an analytical and practical research method has been used. Geodiversity indicators were carried out in ARCMAP, Fragstats software environment, and the results of the research showed that in the southern part of Polie Arjan, the GDI index is equal to 11.04. Due to the mountainous topography and higher altitude, more rainfall, and lower temperature, and on the other hand, the presence of the Asmari limestone formation, many and varied forms of karst have been developed in this section, as well as the SIEI, SHEI, SHDI, SIDI, MSIDI, MSIEI is equal to 1.56, 0.87, 0.77, 0.92, 1.47 and 0.82, respectively. It has caused the expansion and diversity of geodiversity in the region.

کلیدواژه‌ها [English]

• Geodiversity
• Polyergen
• Simpson index
• Shannon coefficient
• GDI index