Document Type : Original Article
Author
Department of Remote sensing and GIS, University of Tabriz
Abstract
The aim of this review is to provide a structured analysis of the applications of Volunteered Geographic Information (VGI) in the field of urban management and municipal performance. By reviewing existing studies, this study attempts to clarify the potential, challenges, and future prospects of using VGI in this field and to provide directions for future research and effective policy making. To provide context, first, the theoretical foundations and key concepts and terminology related to the subject are reviewed to achieve a proper understanding of this field. Then, the applications of VGI in urban management and municipalities at different levels are examined.Finally, the challenges and limitations of VGI in urban management are examined. In general, VGI applications are expanding from the areas of transportation and crisis management to urban services and environmental safety. These data are not only a complement to official and institutional data, but in many cases they have been able to fill the information gaps in traditional urban management systems and increase the efficiency of urban decision-making. These examples are only part of the wide range of successful VGI projects that have been developed in response to the information needs of cities and show that VGI is not only an information tool, but also a platform for strengthening participatory governance, making urban management processes more transparent, and improving government-citizen communication. VGI can be seen not only as an alternative source of information, but also as the starting point for a new paradigm of urban governance and active citizenship.
Highlights
پیشرفت فناوریهای ارتباطی، ابزارهای موبایل و زیرساختهای اینترنتی، بستری بیسابقه برای مشارکت شهروندان در فرآیندهای تولید، گردآوری و بهاشتراکگذاری دادههای مکانی فراهم آورده است. دادههای VGI به عنوان یکی از ارکان مهم در حکمرانی مشارکتی شهری، امکان بهرهگیری از ظرفیتهای اجتماعی، دانش محلی و حس تعلق شهروندان به فضاهای زندگی خود را به شکلی ساختارمند فراهم کرده است. هدف این پژوهش مروری، تحلیل ساختار یافتهای از کاربردهای VGI در حوزه مدیریت شهری و عملکرد شهرداریها است. پژوهش حاضر با بررسی مطالعات موجود، تلاش نموده تا ظرفیتها، چالشها و چشماندازهای آینده بهرهگیری از VGI در این حوزه را روشن سازد و مسیرهایی برای پژوهشهای آتی و سیاستگذاری مؤثر ارائه دهد. پژوهشهای انجامشده در زمینه VGI نشاندهنده رشد قابلتوجهی طی سالهای اخیر هستند، بهویژه در حوزههایی همچون نقشهبرداری شهری، مدیریت بلایای طبیعی، تحلیل ترافیک و مطالعات مشارکتی است. با این حال، همچنان شکافهای مهمی در ادبیات این حوزه از جمله کمبود مطالعات جامع در زمینه پیادهسازی VGI در کشورهای در حال توسعه، بررسی اثرات بلند مدت VGI بر سیاستگذاری شهری و همچنین تحلیل مدلهای حکمرانی دادههای داوطلبانه در بستر شهرداریها وجود دارد. همچنین، بیشتر مطالعات موجود، ماهیتی فنی دارند و کمتر به جنبههای اجتماعی، حقوقی و سیاسی بهرهبرداری از VGI در مدیریت شهری پرداختهاند.
بطور کلی، همانطور که در بخشهای قبلی تشریح شد، کاربردهای VGI از حوزههای حملونقل و مدیریت بحران گرفته تا خدمات شهری و ایمنی محیطی، در حال گسترش است. این دادهها نهتنها مکملی برای دادههای رسمی و سازمانی محسوب میشوند، بلکه در بسیاری از موارد توانستهاند شکافهای اطلاعاتی موجود در نظامهای سنتی مدیریت شهری را پر کرده و کارایی تصمیمگیریهای شهری را افزایش دهند. این نمونهها تنها بخشی از طیف وسیع پروژههای موفق VGI هستند که در پاسخ به نیازهای اطلاعاتی شهرها توسعه یافتهاند و نشان میدهند که VGI نهتنها یک ابزار اطلاعاتی، بلکه بستری برای تقویت حاکمیت مشارکتی، شفافسازی فرآیندهای مدیریت شهری و بهبود ارتباط دولت-شهروند است.
با گسترش فناوریها و زیرساخت ها ظرفیت VGI برای ایفای نقش کلیدی در آیندهی مدیریت هوشمند شهری بیش از پیش افزایش خواهد یافت. بنابراین، VGI میتواند در پرداختن و حل مسائل چالشبرانگیز پایداری شهری نظیر مصرف انرژی، بهرهوری حمل و نقل، محرومیت و دسترسی نابرابر به منابع، آب و فاضلاب و در دسترس بودن و توزیع خدمات زیستمحیطی نقش کلیدی ایفا نماید (Certoma et al., 2015). با این وجود، بهرهگیری مؤثر از VGI نیازمند توجه به چالشهایی نظیر کیفیت داده، صحت و اعتبار، مسائل حقوقی و محرمانگی و همچنین ملاحظات اجتماعی نظیر سواد دیجیتال، اعتماد عمومی و مشارکت معنادار است. این چالشها باید در سیاستگذاریهای آیندهنگرانه در سطح مدیریت شهری مورد بررسی و تحلیل قرار گیرند.
پیشنهاداتی برای سیاستگذاران شهری
در راستای تقویت استفاده از VGI در مدیریت شهری، پیشنهادات زیر برای نهادهای سیاستگذار شهری و مدیران شهرداریها ارائه میشود:
تدوین دستورالعملهای شفاف پیرامون مالکیت داده، حفظ حریم خصوصی، اعتبارسنجی مشارکتها و استفاده از دادههای جمعسپاریشده، از الزامات اساسی توسعه پایدار VGI در فضاهای شهری است و باید مورد توجه قرار گیرد.
حمایت از برنامههای آموزشی، گسترش دسترسی به فناوریهای نقشهبرداری و آموزش روشهای مشارکت مؤثر در پروژههای VGI میتواند ضریب مشارکت و کیفیت دادهها را افزایش دهد.
اتصال میان دادههای رسمی و دادههای VGI از طریق سامانههای اطلاعات مکانی یکپارچه میتواند انسجام و قابلیت استفاده از دادهها را در فرآیندهای تصمیمگیری افزایش دهد.
شهرداریها میتوانند با حمایت از استارتاپها، پلتفرمهای باز و پروژههای نوآورانه مرتبط با VGI، زمینههای بهرهگیری گستردهتر از ظرفیتهای شهروندان را در سیاستگذاریهای شهری فراهم کنند.
تحلیل اثرات کوتاهمدت و بلند مدت پروژههای VGI در سطح شهری و بازنگری منظم در سیاستها و ابزارهای بهکاررفته، ضامن پویایی و پاسخگویی سامانههای VGI شهری است.
رویکرد آیندهپژوهانه در بهرهگیری از VGI
با توجه به تغییرات پرشتاب فناورانه و اجتماعی، آیندهپژوهی در حوزه مدیریت شهری با استفاده از VGI مستلزم در نظر گرفتن سناریوهای چندگانه و تحلیل روندهای کلیدی است. در این راستا، میتوان چند جهتگیری مهم را مطرح کرد:
جمعبندی نهایی
در نهایت، VGI را میتوان نهتنها به عنوان یک منبع اطلاعاتی جایگزین، بلکه به عنوان نقطه عزیمت پارادایم نوینی از حکمرانی شهری و شهروندی فعال دانست. به شرط در نظر گرفتن چالشها و فرصتها، سیاستگذاران میتوانند از این ابزار برای ارتقای شفافیت، پاسخگویی، کارایی و عدالت فضایی در شهرها استفاده کنند. آیندهی شهرهای تابآور، هوشمند و مشارکتمحور، بیتردید با بهرهگیری خلاقانه و هوشمند از اطلاعات جغرافیایی داوطلبانه رقم خواهد خورد.
Keywords
Main Subjects
در دهههای اخیر، با گسترش فناوریهای ارتباطی، بهویژه اینترنت، تلفنهای هوشمند و سامانههای مکانمحور، شیوههای گردآوری و استفاده از دادههای مکانی دستخوش تحولات اساسی شده و منجر به جمعآوری و اشتراکگذاری دادههای مرتبط با پایداری شهری از پایین به بالا شده که هدف آن جلب مشارکت شهروندان در برنامه ریزی و توسعه پایدار شهری میباشد. یکی از نمودهای این تحول، ظهور مفهوم اطلاعات جغرافیایی داوطلبانه (VGI) است. این پدیده، تحولی بنیادین در نظامهای برنامهریزی فضایی و تصمیمسازی به شمار میآید. هدف این پژوهش مروری، تحلیل ساختار یافتهای از کاربردهای VGI در حوزه مدیریت شهری و عملکرد شهرداریها است. پژوهش حاضر با بررسی مطالعات موجود، تلاش نموده تا ظرفیتها، چالشها و چشماندازهای آینده بهرهگیری از VGI در این حوزه را روشن سازد و مسیرهایی برای پژوهشهای آتی و سیاستگذاری مؤثر ارائه دهد. با وجود پتانسیلهای فراوان VGI در بهبود عملکرد نهادهای شهری، چالشهایی همچون صحت دادهها، پوشش نابرابر جغرافیایی، انگیزه مشارکت کاربران و مسائل حقوقی و اخلاقی نیز وجود دارد که باید بهطور جامع مورد بررسی قرار گیرند. از منظر علمی نیز، پژوهشهای انجامشده در زمینه VGI نشاندهنده رشد قابلتوجهی طی سالهای اخیر هستند، بهویژه در حوزههایی همچون نقشهبرداری شهری، مدیریت بلایای طبیعی، تحلیل ترافیک و مطالعات مشارکتی است. با این حال، همچنان شکافهای مهمی در ادبیات این حوزه از جمله کمبود مطالعات جامع در زمینه پیادهسازی VGI در کشورهای در حال توسعه، بررسی اثرات بلند مدت VGI بر سیاستگذاری شهری و همچنین تحلیل مدلهای حکمرانی دادههای داوطلبانه در بستر شهرداریها وجود دارد. همچنین، بیشتر مطالعات موجود، ماهیتی فنی دارند و کمتر به جنبههای اجتماعی، حقوقی و سیاسی بهرهبرداری از VGI در مدیریت شهری پرداختهاند. با توجه به پیچیدگی روزافزون مسائل شهری، رویکردهای سنتی برنامهریزی و مدیریت دیگر پاسخگوی نیازهای جاری نیستند و بهرهگیری از ابزارهای مشارکتی و فناورانهای چون VGI میتواند گامی مؤثر در مسیر حرکت به سوی شهرهای هوشمند، تابآور و مردممحور باشد. VGI را میتوان نهتنها به عنوان یک منبع اطلاعاتی جایگزین، بلکه به عنوان نقطه عزیمت پارادایم نوینی از حکمرانی شهری و شهروندی فعال دانست. به شرط در نظر گرفتن چالشها و فرصتها، سیاستگذاران میتوانند از این ابزار برای ارتقای شفافیت، پاسخگویی، کارایی و عدالت فضایی در شهرها استفاده کنند. آیندهی شهرهای تابآور، هوشمند و مشارکتمحور، بیتردید با بهرهگیری خلاقانه و هوشمند از VGI رقم خواهد خورد.